Startersgids muziektheorie – de basis van muziek

Home » Startersgids muziektheorie
Voorbeeld van noothoogte en lengte

In deze startersgids beschrijven we de basis van muziek. Deze gids geeft je een kort overzicht van de belangrijkste elementen van muziek. 

Je leert over de basisprincipes van muziektheorie zodat je kennis hebt over de algemene muziektheorie. Daarnaast zullen we per principe doorverwijzen naar sommige specifieke begrippen, zodat je je ook kan verdiepen in dat onderwerp.

De basis van muziek

Muziek is opgebouwd uit drie basiselementen: ritme, melodie en harmonie. Deze drie elementen zijn de grondbeginselen waaruit alle genre zijn ontstaan.

Het spreekt voor zich dat in sommige muziekgenre het ene element belangrijker is dan in andere. Zo kan de focus van de muziek verschillen per genre.

Zo is bijvoorbeeld ritme heel belangrijk in funk en de huidige pop- en dancemuziek; harmonie belangrijk in klassieke muziek; en melodie is een fundamenteel onderdeel in ongeveer elk muziekgenre.

Het kan wellicht handig zijn om zelf te kijken welke muziekstijl jij wil spelen. Vervolgens kan je je gaan verdiepen in het element dat belangrijk is in jouw specifieke muziekstijl. Zo kan je snel progressie boeken in de door jouw gewenste muziekstijl

Aan de andere kant raad ik je aan om op de hoogte te zijn van alle drie de basiselementen, zodat je een algemene kennis hebt van de muziektheorie. Hierbij helpen we je door elk basiselement eenvoudig uit te leggen. 

Ritme

Van de drie basiselementen is ritme het belangrijkst. Meestal is ritme het eerste wat je leert in muziek. Denk maar terug aan je eerste muziekles of kleuterklas waar je leert om mee te klappen met het ritme van een liedje.

Handen klappen op ritme

Om fantastische melodieën en harmonieën te creëren, is het belangrijk dat je begrijpt hoe ritme werkt en wat het precies is.

Definitie ritme

Ritme is vrij moeilijk te definiëren. Muzikanten lijken het erover eens te zijn dat ritme het ding is wat muziek tot muziek maakt, maar een concrete definitie is er niet.  De beste definitie die ik kan geven is: Ritme is een opeenvolging van klanken in een bepaald patroon. 

Basisconcepten van ritme

Ondanks dat ritme wellicht voor de meeste mensen een vaag begrip is, worden altijd dezelfde concepten behandeld onder het onderwerp ritme. Deze concepten zijn: noot lengte, maatsoorten, verlengingen en verbinden van noten, en meter. Deze concepten geven je een goed gevoel van wat ritme precies is.

Melodie

Een melodie is een verzameling muziektonen die als één geheel zijn gegroepeerd. De meeste composities bestaan uit meerdere melodieën die met elkaar samenwerken. 

In een rockband spelen de zanger, gitarist, toetsenist en bassist allemaal melodieën op hun respectieve instrumenten. Zelfs de drummer speelt er een.

De twee componenten van melodie

Voorbeeld van iemand die een melodie leert

De melodie in een liedje bestaat uit twee basiscomponenten:

Toonhoogte: Dit verwijst naar hoe hoog of laag een noot klinkt. Als er meerdere noten staan met verschillende toonhoogtes kan je spreken over een melodie.

Over het algemeen zou een melodie zich afspelen in een bepaald bereik. Een smal bereik bevat meestal een paar noten en een groot bereik kan zich al snel uitbreiden tot meerdere octaven.

Lengte van de noot: Hoe lang de noten klinken in een melodie is ook van belang. Een melodie kan noten bevatten die lang of kort zijn. De lengtes van de noten kunnen worden onderverdeeld in hele noten, halve noten, kwartnoten, achtste noten, etc.

Lees meer over hoe je makkelijk noten kan leren lezen.

Basisconcepten van melodie

In de muziektheorie is het belangrijk om op de hoogte te zijn van meerdere concepten als je het hebt over melodie. De concepten die een belangrijke rol spelen zijn: muzieksleutels, toonladders, hele en halve stappen.

Harmonie

Harmonie is de samenkomst van meerdere individuele stemmen. Deze stemmen groeperen zich om een samenhangend geheel te vormen. 

Voorbeeld van een harmonie

Denk aan een orkest: de fluitist speelt misschien een noot, de violist speelt een andere noot en de trombonist speelt nog een andere noot. Maar wanneer hun afzonderlijke delen samen worden gehoord, ontstaat er harmonie.

De klank van een harmonie

Een harmonie kan verschillend klinken:

Prettige klank = consonant

Onprettig klank = dissonant

Akkoorden

Wie praat over harmonie, praat over akkoorden. Je kan een harmonie toevoegen aan een melodie door simpelweg een paar akkoorden onder de melodie te zetten. 

Niet alle akkoorden zullen goed klinken bij de melodie. Sommige akkoorden staan haaks op de melodie en geven een onprettig gevoel. Daarom maken de meeste liedjes gebruik van akkoordenschema’s die altijd goed in het gehoor liggen.

Lees meer over wat akkoorden zijn en hoe je ze speelt op piano.

Akkoordenschema’s

Een akkoordenschema is een progressie van verschillende akkoorden. Het meest bekende akkoordenschema is de I-V-vi-IV progressie. Met deze akkoordenprogressie kan je bijna alle liedjes spelen, zoals je kan zien in het onderstaande filmpje.

In het filmpje kan je zien dat bijna alle liedjes geharmoniseerd kunnen worden met de akkoorden van de I-V-vi-VI progressie. Daarom is het belangrijk dat je deze akkoorden blindelings kan vinden op de piano of het instrument dat je speelt.

Als je nog moeite met het spelen van deze akkoorden op de piano, dan kan je misschien kijken naar de cursus van PianoPro. Hierin geeft Steven Pruis meer informatie over deze akkoordenprogressie en leer je hoe je deze akkoorden kan spelen in combinatie met een melodie. Klik hier om direct naar de cursus te gaan.

Basisconcepten in harmonie

De volgende concepten zijn belangrijk als je het over harmonie hebt vanuit de muziektheorie: intervallen, kwintencirkel, cadens en climax.

Bonus: Tempo en dynamiek

Als een liedje de drie basisbeginselen heeft, is het nog niet helemaal af. Er zijn nog twee concepten die een liedje meer zeggingskracht kunnen geven: tempo en dynamiek.

Het tempo van een liedje kan veel invloed hebben op het gevoel van het liedje. Met het tempo kan je mensen opzwepen of juist laten ontspannen. Het is dan ook belangrijk dat je het juiste tempo mixt met de stemming die je je publiek wil geven. Heb je namelijk ooit een heel snel zielig liedje gehoord?

Dynamiek is ook belangrijk om een sfeer te schetsen. Net als met tempo kan je mensen een gevoel geven door harder of juist zachter te gaan spelen. Een goede implementatie van dynamiek is meestal wat een goede muzikant onderscheid van een middelmatige muzikant.

In de muziektheorie wordt tempo aangeduid met BPM (Beats Per Minute) en dynamiek met italiaanse begrippen zoals pianissimo (zo zacht als je kunt spelen) tot fortissimo (de luidste die je kunt spelen).

Conclusie

Je hebt nu gelezen over de drie basiselementen van muziek. Deze elementen geven je een goede start om te beginnen met muziektheorie. Je zou namelijk merken dat de concepten die je tegenkomt in muziektheorie kunnen worden onderverdeeld in één van de basiselementen.

De basisconcepten die zijn genoemd in ritme, melodie en harmonie kunnen je helpen om een start te maken met muziektheorie. Het is nu aan jou om je te verdiepen in deze concepten.