Wat zijn toonladders? Een overzicht van alle toonladders op een rijtje

Home » Blog » Muziektheorie » Wat zijn toonladders? Een overzicht van alle toonladders op een rijtje

Een toonladder is een unieke verzameling noten met een specifiek patroon. Dit patroon bestaat meestal uit zeven noten die worden gevormd uit de 12 beschikbare tonen in een octaaf. 

De afstand die deze zeven noten ten opzichte van elkaar hebben, ook wel intervallen genoemd, bepalen welke toonladder je speelt. Zo kunnen alle toonladders worden gevormd door simpelweg de afstanden tussen de noten in een patroon te veranderen. Uiteindelijk vormt de gecombineerde klank van de onderlinge relaties tussen de noten de toonladder.

Als muzikant is het nuttig om toonladders te leren, omdat ze de basis zijn voor elk muziekstuk. Verder zal het je meer inzicht geven in begrippen zoals melodie en harmonie, en zal het je techniek en vermogen om expressie te geven aan je muziek verbeteren. 

In dit artikel zullen we onderzoeken welke toonladders er zijn en hoe ze gevormd kunnen worden.

Hoe een toonladder te bouwen: halve tonen en tonen

Het patroon van een toonladder is opgebouwd uit hele en halve tonen. Deze tonen volgen elkaar in een bepaalde volgorde op vanaf de grondtoon tot aan het octaaf. Dit patroon kan over verschillende octaven worden gespeeld op een oplopende of een aflopende manier. 

Laten we eens dieper kijken naar deze twee belangrijkste intervallen tussen de noten van een toonladder.

Een halve toon, ook wel halve stap genoemd, is een interval van een toon naar de eerstvolgende toon. Op de piano kan je dit simpelweg doen door van een toets naar de eerstvolgende toets te springen, zoals B naar C. Zo kunnen de meeste halve tonen op een piano worden gevonden door van een witte pianotoets naar de eerstvolgende zwarte pianotoets te springen of van een zwarte toets naar de eerstvolgende witte toets te springen


Een hele toon bestaat uit twee halve tonen. Met een hele toon zoek je dus niet de eerstvolgende toonhoogte op, maar die daarna. Als je van een C naar een D gaat, speel je dus een hele toon aangezien er nog een C# tussen zit: C-C#-D.

Voorbeeld van een hele en halve toon op piano

Diatonische toonladders

In westerse muziek worden mineur- en majeurtoonladders het meest gebruikt. Deze toonladders komen voort uit de mineur- en majeurtoonsoort en bestaan bestaan uit twee halve tonen en vijf hele tonen binnen een octaaf.

Deze combinatie van vijf hele en twee halve tonen staan beter ​bekend als “diatonische toonladders”. Naast de mineur- en majeurtoonladder is deze combinatie ook terug te vinden in de kerktoonladders die we later bespreken in dit artikel.

Majeur toonladders

De bekendste toonladder in muziek is de majeurtoonladder. Deze vrolijk klinkende toonladder wordt het vaakst gebruikt voor popmuziek.

C-majeur is de toonladder die veel aandacht krijgt. Niet omdat die vaak wordt gebruikt in liedjes, maar omdat deze toonladder het gemakkelijkst is om te leren. Dit komt doordat er geen kruizen of mollen in de toonsoort zitten.

Als je op de piano van een C een octaaf omhoog gaat zonder de zwarte toetsen te spelen, dan krijg je een C-majeur toonladder. Zoals eerder gezegd zijn majeur toonladders diatonische toonladders en bevatten daarom vijf hele tonen en 2 halve tonen.

Als we kijken naar het patroon van C-majeur dat we zojuist hebben gespeeld op de piano, dan vind je deze afstanden ook terug:

Intervallen en de toonladder van C majeur

Met dit patroon van intervallen (t-t-h-t-t-t-h) kan je alle majeur toonladders maken. Het enige waar je wel op moet letten als je een andere majeur toonladders wilt spelen, is dat er mollen of kruizen worden toegevoegd in de notatie. Bijvoorbeeld, de G majeur toonladder heeft een F# nodig als je het patroon van intervallen herhaald om een majeur toonladder te creëren.

G majeur toonladder op notenbalk

Er zijn in totaal twaalf verschillende majeur toonladders die allemaal een uniek aantal mollen of kruizen hebben. Een overzicht van al deze majeur toonladders met het aantal mollen of kruizen kan je het makkelijkst vinden in de kwintencirkel. zijn

Mineur toonladders

In tegenstelling tot de majeur toonladder heeft mineur verschillende soorten toonladders: natuurlijk, harmonisch en melodisch. Deze mineur toonladders maken gebruik van verschillende patronen met verschillende intervallen.

Gelukkig is er één mineur toonladder die waarnaar bijna altijd wordt gerefereerd als we het hebben over een mineurtoonladder: de natuurlijke mineur toonladder. Deze toonladder is, net als de majeur toonladder, een diatonische toonladder die gebruik maakt van vijf hele en twee halve tonen. Alleen het de volgende waarin deze afstanden elkaar opvolgen verschilt van de majeur toonladder.

Het belangrijkste verschil is dat de 3e noot van een mineur toonladder een kleinere mineur terts is. In de majeurtoonladder is dit namelijk een grote majeur terts. Verder hebben de andere heeft elk van de mineurtoonladders een variatie op de 6de en 7de noot. Op deze manier is de mineurtoonladder zeer geschikt voor het creëren van verschillende subtiele effecten.

Natuurlijke mineur toonladder

De natuurlijke mineurtoonladder is het nauw verbonden met de relatieve majeurtoonladder. Beide toonladders maken gebruik van exact dezelfde noten en dezelfde intervallen alleen starten ze op een andere plek in het patroon.

De natuurlijke mineurtoonladder start op de 6de graad van de relatieve majeurtoonladder. Als we C majeur weer als voorbeeld nemen, dan start de natuurlijke mineur toonladder dus op een A (de 6de noot). Vanaf die A kan exact hetzelfde patroon aan intervallen worden overgenomen als die vanaf de 6de noot van C majeur.

Als je meer wilt weten over relatieve mineur en majeur toonsoorten, dan kan je het best kijken naar het artikel over de kwintencirkel.

Harmonische mineur toonladder

Deze mineurtoonladder heeft het geluid van Egyptische of Oost-Europese volksmuziek. Dit komt doordat de 7e graad (leidende noot) met een halve toon wordt verhoogd ten opzichte van de 7de noot van de natuurlijke mineur. Hierdoor ontstaat een groter interval van drie halve tonen aan de bovenkant van de toonladder dat een compleet verschillend geluid produceert.

Aangezien deze toonladder buiten de toonsoort stapt en een interval bevat dat groter is dan een hele toon, is dit niet een diatonische toonladder.

Melodische mineur toonladder

Ten opzichte van de andere mineur toonladders heeft de melodische mineurtoonladder een unieke eigenschap. Deze toonladder is bijzonder omdat het patroon aan intervallen omhoog anders is dan het patroon omlaag.

Bij het stijgen heeft het een opbeurend klank aan het eind van de toonladder: het verzacht de grote opening van de verhoogde 7de graad in de harmonische toonladder door de 6de en 7de graad met een halve toon te verhogen. Daarom is de oplopende vorm niet diatonisch.

Bij het dalen gebruikt het de natuurlijke mineur, dus de eerste twee noten die dalen (7e en 6e graad) komen van de relatieve majeurtoonsoort die de spanning vermindert.

Andere toonladders

Als je eenmaal goed bekend bent met algemene toonladders zijn er ook nog andere toonladders die je kunt verkennen om je muzikale begrip en technische vaardigheden te ontwikkelen. De volgende toonladders worden weinig gebruikt in barok, vroeg-klassieke en popmuziek, maar meer in hedendaagse klassieke- en jazzmuziek.

Chromatische toonladder

Deze toonladder maakt gebruik van alle 12 de tonen. Elk interval ligt dicht op de andere waardoor het  spanning en verwarring creëert over de locatie van het tonale “centrum” of grondtoon.

Slechts kleine delen van melodische passages gebruiken deze toonladder omdat het zo ongestructureerd en veeleisend is om naar te luisteren (hoewel “Flight of the Bumblebee” van Rimsky Korsakov een uitzondering is).

Hele tonen toonladder

Dit is volledig gemaakt van hele tonen en heeft een zeer open, magisch geluid omdat er geen kleinere intervallen van halve tonen zijn. Het heeft slechts zes noten als resultaat.

Patroon van intervallen:                         Allemaal hele tonen
Hele tonen toonladder on C:             C D E F# G# A# C

Pentatonische toonladder

Zoals de naam al doet vermoeden, bestaat de pentatonische toonladder uit vijf noten. Het mist de 4de en 7de noot van de diatonische mineur toonladder, waardoor de toonladder twee intervallen bevat die groter zijn dan een hele toon.

Door het vrije, brede geluid van deze populaire toonladder past deze toonladder goed bij een breed scala aan akkoorden. Daarom wordt deze toonladder vaak gebruikt om mee te improviseren. Vooral onder gitaristen is deze toonladder populair.

Op de piano kan je makkelijk een pentatonische toonladder spelen door het patroon van de zwarte toetsen op de piano te volgen.

Blues & Jazz toonladders

In een artikel over toonladders mag een sectie over jazz en blues toonladders niet missen. Deze toonladders  lenen zich uitstekend voor improvisatie en zijn daarom belangrijke concepten voor elke muzikant.

Blues toonladders maken gebruik van veel schurende tonen, ook wel “blue notes” genoemd, die de muziek interessant maken. Harmonisch gebeuren er complexere dingen dan in de diatonische toonladders. Echter zijn blues toonladders snel en gemakkelijk te leren.

Blues toonladder

Dit is gebaseerd op een mineur pentatonische toonladder die een kleine terts begint onder de grote grondtoon, met toegevoegde chromatische “blauwe” noten die het een bluesgeluid geven.

Patroon van intervallen: 3h-t-h-h-3h-t (A C D D# E G A)

Net als blues toonladders gebruiken veel soorten jazztoonladders verschillende combinaties van tonen en halve tonen om harmonisch uitdagende klanken te creëren. 

Verminderde toonladder

Deze is gemaakt van een geheel afwisselend patroon van halve tonen en tonen, waarbij de chromatische en hele toonladders worden gecombineerd.

Patroon van intervallen: h-t-h-t-h-t-h-t (C C# D# E F# G A A# C)

Gewijzigde toonladder

Deze jazztoonladder is gebaseerd op de gemeenschappelijke dominante septiemakkoorden (grondtoon, majeur terts, mineur septiem). De 2e en 5e graad zijn veranderd in zowel vlakke als scherpe richtingen, waardoor een dubbelzinnig en eigentijds geluid ontstaat.

Patroon van intervallen: h-t-h-t-t-t-t (C Db D# E Gb G# Bb C)

Kerktoonladders (jazz-modus)

Deze toonladders worden vaak omschreven als de kerkmodus. Ze werden vaak gebruikt in oude kerkmuziek en traditionele volksmuziek die honderden jaren teruggaat. Ook werden ze eind jaren 50′ erg populair in de jazz.

Elke modus is gebaseerd op een andere graad van de C-majeurtoonladder – waarbij de eerste graad (I) C is – tot de zevende graad (VII) die B is. Net als de relatieve mineur, de zesde graad van de majeur toonladder, start elke modus op een verschillende noot en volgt vanaf die noot het patroon van de majeur toonladder.

Op die manier heeft elke modus een unieke volgorde aan intervallen die resulteren in een uniek klankgeluid. De verschillende volgordes van intervallen per modus worden hierbeneden weergegeven:

Ionische modus – grondtoon C (I): t-t-h-t-t-t-h hetzelfde als een majeur toonladder

Dorische modus – grondtoon D (II): t-h-t-t-t-h-t (kleine terts + kleine septiem)

Frygische modus – grondtoon E (III): h-t-t-t-h-t-t (mineur 2e + kleine 3e + kleine 6e + kleine 7e)

Lydische modus – grondtoon F (IV): t-t-t-h-t-t-h (verhoogde 4e)

Mixolydische modus – grondtoon G (V): t-t-h-t-t-h-t (mineur 7e)

Eolische modus – grondtoon A (VI): t-h-t-t-h-t-t – hetzelfde als een natuurlijke mineur toonladder (mineur terts + mineur sext + mineur septiem)

Locrische modus – grondtoon B (VII): h-t-t-h-t-t-t (mineur 2e + kleine 3e + verminderde 5e + kleine 6e + kleine 7e)

Om de namen in de juiste volgorde van de modi te onthouden, kan deze zin worden gebruikt:

I Don’t Punch Like Muhammad A Li

Overzicht van alle toonladders

ToonladdersPatroon van intervallen

Majeur
Natuurlijke mineur
Harmonische mineur
Melodische mineur


Chromatisch
Hele tonen
Pentatonisch
Verminderd
Blues
Gewijzigd
Kerk toonladders (zie hierboven)
toon – toon – halve toon – toon – toon – toon – halve toon
toon – halve toon – toon – toon – halve toon – toon – toon
toon – halve toon – toon – toon – halve toon – 3 halve tonen – halve toon
Oplopend: toon – halve toon – toon – toon- toon – toon – halve toon
Aflopend: toon – toon – halve toon – toon – toon – halve toon – toon

Allemaal halve tonen
Allemaal tonen
toon – toon – 3 halve tonen – toon – 3 halve tonen
halve toon – toon – halve toon – toon – halve toon – toon – halve toon – toon
3 halve tonen – toon – halve toon – halve toon – 3 halve tonen – toon
halve toon – toon – halve toon – toon – toon – toon – toon

Toonladders leren spelen

Nu ben je bekend met alle toonladders die worden gebruikt in de hedendaagse pop muziek. Het zijn er aardig wat dus het zal even duren voordat je bekend raakt met al deze toonladders.

De beste en snelste manier om de toonladders te leren is om ze te spelen op de piano of een ander instrument die je bespeeld. Zo krijg je een gevoel bij alle toonladders en raak je ook bekend met de klanken die ze produceren.

Het is ook aan te raden om toonladders te spelen via bladmuziek. Op die manier raak je bekend met de manier hoe toonsoorten, toonladders en akkoorden worden weergegeven op partituren. Hierdoor zou je gemakkelijker en sneller liedjes kunnen spelen via bladmuziek.

De volgende bronnen kunnen je bij dit proces helpen:

Laat een reactie achter

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *