Noten leren lezen voor piano

Home » Blog » Muziektheorie » Hoe kan je noten leren lezen voor de piano?
Notenschrift met een pen om noten te leren lezen

Noten leren lezen is een belangrijk onderdeel van piano spelen. Het geeft je toegang tot de rijkdommen van geschreven muziekstukken en het maakt je een goed opgeleide pianist. Het leren lezen van noten lijkt wellicht ingewikkeld, maar met deze handige tips kom je erachter dat het helemaal niet zo moeilijk is.

De notenbalk

De notenbalk is de basis voor het noteren van noten. Deze bestaat uit horizontale lijnen boven elkaar. Standaard zijn dit 5 lijnen, met 4 ruimtes ertussen.

Voorbeeld van een notenbalk

Muzieknoten

Iedere toon die je hoort, kan worden opgeschreven door middel van een muzieknoot. Deze noten geven de duur van een toon aan, maar ook de hoogte van de klank. Dat laatste gebeurt door middel van de positie van de noten op de notenbalk.

Lage en hoge noten op de notenbalk

Ieder bolletje op de notenbalk is een noot. Noten kunnen tussen de lijnen of op de lijnen staan. Als ze op de lijn staan, loopt de notenbalk door de noot heen.

De plaats waar de noten staan, geeft de klank (toon) aan.
Hoe hoger de noot op de notenbalk : Hoe hoger de klank
Hoe lager de noot op de notenbalk : Hoe lager de klank

Muzieknoot met de toonhoogte

Als een noot niet op de notenbalk past, wordt er gebruik gemaakt van een extra streepje; een soort hulplijntje boven of onder de notenbalk.

Notenbalk met hulplijn

Toonafstand piano

Een piano heeft zwarte en witte toetsen. De afstand tussen twee toetsen wordt uitgedrukt in hele en halve afstanden. Als je twee witte toetsen naast elkaar indrukt, zonder dat er een zwarte toets tussen zit, is het een halve afstand. Zit er wel een zwarte toets tussen, dan is het een hele afstand. Druk je een witte en een zwarte toets naast elkaar in, dan is dat een halve afstand; want er zitten geen toetsen tussen.

Halve en hele afstand tussen piano toetsen

Piano toetsen leren

Een “echte” piano heeft 88 toetsen, maar je kunt ook piano leren spelen op een keyboard met minder toetsen. Een andere naam voor het toetsenbord is een klavier.

Een klavier van 88 toetsen bestaat uit: 52 witte + 36 zwarte toetsen.

Witte piano toetsen

Iedere noot op de notenbalk heeft een naam. Begin eerst met het leren van de witte toetsen; oftewel de stamtonen. Dit doe je aan de hand van de “C”.

Als je goed kijkt naar de toetsen zie je een patroon. De zwarte toetsen staan altijd in groepjes van 2 of 3. Zo kun je de C toets vinden. De C toets is altijd de witte toets, vóór een groepje van 2 zwarte toetsen. Er zijn dus meerdere C toetsen op een piano.

Nu je de C toetsen weet, kun je de andere notennamen invullen aan de hand van de C toonladder. Dit zijn altijd de eerste 7 letters van het alfabet. Start met de C, van laag naar hoog (van links naar rechts op de piano). De notennamen voor de witten toetsen zijn dan als volgt: C D E F G A B C.

Piano met aanduiding van de C noot

Muzieksleutels 

Bladmuziek voor de piano bestaat uit twee notenbalken onder elkaar. Iedere notenbalk begint met een muzieksleutel. Er zijn 3 muzieksleutels (G, F en C), waarvan er 2 veel worden gebruikt voor piano bladmuziek.

G sleutel / Vioolsleutel : de bovenste notenbalk; hogere tonen 
F sleutel : de onderste notenbalk; lagere tonen

Omdat de hoge tonen rechts zitten, speel je de bovenste notenbalk met je rechterhand en de onderste notenbalk met je linkerhand.

De G sleutel, geeft aan waar de G ligt op de notenbalk. De krul eindigt altijd op de tweede lijn en dit is de G noot. De F sleutel geeft aan waar de F ligt. Het bolletje begint altijd op de tweede lijn van boven; de F noot. Op basis van de muzieksleutel, kun je de andere notennamen bepalen.

Muzieksleutels om noten te lezen voor piano

Zwarte piano toetsen

Zwarte piano toetsen worden aangeduid, met een van deze twee tekens op de notenbalk:

# = een kruis; deze verhoogt de stamtoon met een halve toon

♭ = een mol; deze verlaagt de stamtoon met een halve toon

Kruizen en mollen worden voor een noot geplaatst op de notenbalk, om de noot te verhogen of te verlagen met een halve stap. Als je een # of een ♭ ziet, is dit vaak een zwarte pianotoets. Het kan ook een witte toets zijn, maar hier kom je vanzelf achter tijdens het oefenen.

Notennamen met een kruis:
C# = Cis 
D# = Dis
E# = Eis
F# = Fis
G# = Gis
A# = Ais
B# = Bis

Notennamen met een mol:
C♭ = Ces 
D♭ = Des
E♭ = Es
F♭ = Fes
G♭ = Ges
A♭ = As
B♭ = Bes

Een zwarte toets kan dus zowel een noot met een mol of een kruis zijn; deze hebben als het ware twee namen. Als je een noot met een kruis moet spelen, ga je dus een halve toonafstand omhoog; naar rechts. Als je een noot met een mol moet spelen, doe je het tegenovergestelde. Hierdoor gebruik je soms dezelfde toets, bijvoorbeeld bij een Fis en een Ges.

Representatie van mollen en kruizen op een piano

De lengte van een noot

Je kunt aan een muzieknoot zien, hoe lang een noot is. Hieronder een aantal noten die je vaak tegenkomt:

Een hele noot (open bolletje zonder stok)= 4 tellen
Een halve noot (open bolletje met stok) =2 tellen
Een kwart noot (dicht bolletje met stok)= 1 tel
Een achtste noot (dicht bolletje met stok en vlag) ♪ = ½ tel
Een zestiende noot (dicht bolletje met stok en 2 vlaggen) = ¼ tel

Lengte van de noten

Zo weet je hoelang een noot duurt, in vergelijking met een andere noot.

Tip: het stokje van de muzieknoot kan naar onderen of naar boven staan. Dit heeft geen effect op de noot zelf, maar is enkel om bladmuziek overzichtelijk te houden.

Noten verlengen

Een noot kan langer worden gemaakt, door er een stip achter te zetten. Eén stip betekent, dat je de helft van een noot erbij op moet tellen. Een halve noot met een stip, duurt dus 3 tellen (2+1).

Er zijn verschillende manieren, om een noot langer te maken:
Eén stip = 1/2 van de noot erbij optellen
Twee stippen = ½ +¼ van de noot erbij optellen
Een verbindingsboog = de noten aan elkaar spelen als 1 noot
Een fermate = de noot ietsje langer spelen

Verlengde muzieknoten met stip en verbindingslijn

Rusten

Om een pauze aan te geven, wordt er gebruik gemaakt van een rust. Net als noten, verschillen deze van lengte en kunnen deze ook worden verlengd. Bijvoorbeeld: een hele rust duurt even lang als een hele noot en een halve rust duurt even lang als een halve noot.

Rust tekens die worden gebruikt in muziek met tellen

De maat

Om erachter te komen hoelang 1 tel is, kijk je naar de maat. De maat geeft het tempo van een muziekstuk aan. Een gedeelte tussen twee verticale streepjes is één hele maat. Iedere maat duurt even lang; oftewel hetzelfde aantal tellen.

De maat wordt aangegeven aan het begin van de notenbalk, naast de muzieksleutel. Deze bestaat uit twee cijfers boven elkaar.
Het bovenste cijfer : geeft aan hoeveel noten er in 1 maat zitten
Het onderste cijfer : geeft aan welke noot 1 tel is (De 2 staat voor een halve noot, 4 voor een kwartnoot en 8 voor een achtste noot)

Een bekend voorbeeld is de wals, met een ¾ maat. Er zitten dan 3 kwartnoten in één maat. Een ander voorbeeld is een 2/2 maat, waarbij er twee halve noten in een maat zitten en een halve noot 1 tel is.

Sommige veel voorkomende maten, worden vervangen door een symbool.  Zoals de 4/4 en 2/2 maat.
 

Slotstreep

Aan het einde van een muziekstuk, zie je een verticale dikke streep. Deze slotstreep geeft het einde van een muziekstuk aan.

Conclusie

In dit artikel heb je geleerd hoe je muzieknoten kan lezen en hoe je ze speelt op de piano. Je hebt gelezen over de notenbalk, muzieksleutels, hoogte van de noten, verlenging van de noten, rusten en maatsoort. Nu is het aan jou om de bladmuziek van je favoriete liedje erbij te pakken en die te spelen op de piano!

Tip: Wil je meer begeleiding dan kan het boek “Spelen met Bladmuziek 1 – Noten leren lezen en spelen” hierbij helpen. Dit boek is speciaal ontworpen om noten te leren lezen voor de piano, keyboard of orgel. Op een laagdrempelige manier wordt je geleerd om de noten te associëren met de toetsen van klavier.

Laat een reactie achter

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *